Vraag

Ik las laatst in De Week aan de Costa Blanca een stuk over testamenten in Spanje. Dit stuk brengt mij in verwarring als Nederlander zijnde met bezit in Spanje én Nederland. Ik heb in 2004 een nieuw testament in Nederland laten opmaken na invoering van het nieuwe Nederlandse erfrecht.

Mijn vraag is: Zijn de volgende beweringen - door een Spaanse advocaat gedaan – juist?:
- ‘Ook als u een testament in Nederland heeft laten opmaken is het verstandig tevens een testament in Spanje te tekenen bij de Spaanse notaris indien u bezittingen heeft op Spaans grondgebied.’
- Een Nederlands testament wordt in Spanje op zich niet gebruikt.’

Antwoord

Geachte heer/mevrouw,
In antwoord op uw vraag: Bovenstaande beweringen zijn vanuit het oogpunt van het Nederlandse en internationale erfrecht niet juist. Men dient te kijken naar het Nederlandse erfrecht, het Spaanse erfrecht én het internationaal erfrecht neergelegd in verdragen om een helder beeld te schetsen. Het Nederlands erfrecht is vastgelegd in boek 4 van het Burgerlijk Wetboek. Het Spaans erfrecht geeft in artikel 9, lid 8 van de Código Civil aan dat het erfrecht van het land van de nationaliteit van de buitenlandse overledene in Spanje geldt, het zgn. nationaliteitsbeginsel. Voor de Nederlander, die in Spanje woont en wellicht later overlijdt, is dit echter níet meer het uitgangspunt.

Het internationaal erfrecht, onder andere neergelegd in het Haags Erfrechtverdrag 1989, (overigens door Nederland als enige verdragsland aangenomen en bekrachtigd in 1996 en daarom alom bepalend voor de Nederlander woonachtig in het buitenland) bepaalt concreet wanneer een Nederlander bij overlijden valt onder het Spaanse erfrecht. Alleen in die situatie dat men langer dan 5 jaren in Nederland is uitgeschreven en zonder testament (naar Nederlands erfrecht) in Spanje woont, dan is, bij overlijden, Spaans erfrecht geldend. Door een rechtskeuze voor Nederlands recht op te nemen in een testament, vermijdt men de onwenselijke situatie van vererving en afwikkeling van de nalatenschap naar Spaans erfrecht.

Spanje kent geen langstlevende-bescherming, zoals Nederland biedt. De langstlevende moet direct afrekenen met de kinderen-erfgenamen, daar waar volgens Nederlands erfrecht de kinderen-erfgenamen een niet-opeisbare vordering in geld (ter grootte van hun erfdeel) hebben op de langstlevende echtgenoot. Deze wettelijke verdeling naar Nederlands erfrecht moet uitdrukkelijk in het testament worden opgenomen en geldt bij een huwelijkssituatie met minimaal één kind (al dan niet uit het huidige huwelijk). Overigens is deze wettelijke verdeling ook uit te sluiten in een testament, al naar gelang de wens van de erflater.

Juist als u al een testament in Nederland heeft opgemaakt, met expliciet een rechtskeuzeclausule voor Nederlands erfrecht toepasselijk op de vererving en afwikkeling van de nalatenschap bestaande uit bezittingen in en buiten Nederland, is het, vanuit juridisch oogpunt, zéér onwenselijk en onnodig om speciaal voor Spaans bezit een Spaans (erfrecht-)testament op te maken. Een vertaling van een bestaand Nederlands testament is evenmin noodzakelijk en brengt onnodige kosten met zich mee.

Bij overlijden zal een Nederlandse notaris, ingeschakeld via de erfgenamen, het in Nederland opgemaakte testament (met een rechtskeuzeclausule voor Nederlands recht) terugvinden via het Centraal Testamentenregister in Den Haag. Hij zal dit testament vermelden in een op te maken Verklaring van Erfrecht, en deze verklaring wordt door een beëdigd juridisch vertaler vertaald in het Spaans, voorzien van een Apostille van een Nederlandse rechtbank. De Spaanse notaris zal de inhoud van het testament samengevat teruglezen in de vertaalde Verklaring van Erfrecht. De nalatenschap in Spanje (én in Nederland) wordt dan, geheel naar laatste wens, volgens Nederlands erfrecht afgewikkeld. Uiteraard zijn de erfgenamen (Spaanse én Nederlandse) successierechten verschuldigd over de verkregen erfenis. Zoals vaker voorkomt worden helaas het erfrecht en successierechten met elkaar verward.

Een (tweetalig, Spaans-Nederlands) testament naar Nederlands recht kan hier in Spanje wel degelijk worden opgemaakt ten overstaan van een Spaanse notaris, bijvoorbeeld in Benidorm aan de Costa Blanca, en geldt voor alle bezittingen in en buiten Spanje of, zo u wilt, in en buiten Nederland. De Spaanse notaris laat ook dit testament registreren in het Centraal Testamentenregister in Madrid. De testateur krijgt een copia simple mee en de originele akte bewaart de Spaanse notaris in zijn kantoorkluis. Bij overlijden in Spanje (of in Nederland) zal de Spaanse notaris op basis van dit in Spanje opgemaakte testament naar Nederlands erfrecht de nalatenschap afwikkelen.

Mocht men onverhoopt toch twee testamenten naast elkaar in Spanje en in Nederland hebben, dan is het zeer aan te raden om beide testamenten te herroepen in één nieuw testament naar Nederlands erfrecht voor alle bezittingen in Spanje én Nederland.

mr. Samuel C.R. Totays FLORES Juridisch Advies