Twee weken geleden besprak ik het, in Tros Radar besproken, Tweetrapstestament, als een alternatief voor de langstlevende testamentvorm de Wettelijke Verdeling.

Een korte terugblik:
Wettelijke verdeling: In een testament kan het wettelijk Nederlands erfrecht worden bevestigd. Aanpassing aan de wensen van de erflater is in beginsel mogelijk. Via de wettelijke verdeling wordt de langstlevende automatisch enig eigenaar van de nalatenschap. De kinderen krijgen een niet-opeisbare vordering in geld ter waarde van hun erfdeel. De Wettelijke verdeling kan evenwel ongedaan worden gemaakt door de langstlevende binnen een strikte termijn van drie maanden na overlijden van de erflater, waarna als ware een onverdeelde boedel ontstaat. Dit wordt als een nadeel ervaren omdat de langstlevende allerlei zakelijke beslissingen in een relatief korte tijd moet nemen terwijl zij/hij, tezamen met kinderen, nog emotioneel in een rouwperiode zit.

Tweetrapsmaking: Uitgaande van een echtpaar met kinderen wordt de langstlevende benoemd tot enig erfgenaam (onder de voorwaarde dat kinderen langer leven). Zij zijn op hun beurt erfgenamen als zij de langstlevende ouder overleven. Bij het overlijden van de eerste echtgenoot komt de hele erfenis dus toe aan de partner. Heel vaak zal de erfbelasting over de verkrijging nihil zijn, omdat voor de langstlevende een grote vrijstelling geldt. Pas wanneer de langstlevende overlijdt, erven de kinderen. Het bijzondere is dat de kinderen erven uit twee nalatenschappen. Een van vader en een van moeder. Deze verkrijgingen worden apart berekend en ook apart belast. Het maximale fiscale voordeel wordt uiteindelijk behaald wanneer de langstlevende tijdens zijn/haar leven schenkingen doet.

Deze week bespreek ik samen met mr Armand Hanser, notaris & estate planner van Amer Notarissen Raamsdonkveer in Nederland, een andere langstlevende testamentvorm.

Combinatietestament
Uit het oogpunt van (erf)belastingplanning gaat vaak de voorkeur uit naar het zogenaamde “combinatietestament”.

De langstlevende krijgt zo de mogelijkheid om na het eerste overlijden zelf een keuze of combinatie te maken tussen deels of gehele toepassing van de (quasi) wettelijke verdeling en/of deels of gehele toepassing van het vruchtgebruik.

De langstlevende kiest pas als de echtgenoot overlijdt en heeft daarvoor voldoende tijd (tot twee jaar). Op deze manier kan zo veel mogelijk worden ingespeeld op de actuele stand van zaken op het moment van overlijden, zoals het vaststellen van het aantal woningen in bezit in Spanje en/of Nederland in de nalatenschap.

Aldus ontstaat de mogelijkheid om een fiscaal optimale verdeling te maken. De goederen waarvan een forse waardestijging wordt verwacht, kunnen onder het vruchtgebruik worden geplaatst en de vermogensbestanddelen die naar verwachting minder snel zullen stijgen, kunnen via de wettelijke verdeling in eigendom naar de langstlevende gaan.

In het combi-testament is de mogelijkheid opgenomen voor de langstlevende om een zodanig rente-percentage te kiezen, welke op dat moment het beste is voor de langstlevende en kinderen. Om een successierechtelijke optimalisatie van het combinatietestament te bereiken is voorts een afvullegaat opgenomen, waardoor de langstlevende ervoor kan zorgen dat haar vrijstelling voor de erfbelasting volledig wordt benut.

Nadeel is dat na een overlijden niets ´automatisch´ gaat en de langstlevende belangrijke keuzes moet maken die worden uitgewerkt in een notariële akte. De bijkomende kosten van de in te schakelen´externe´ adviseurs, zoals de Nederlandse (en Spaanse) notaris, de fiscalist, de accountant, bij de afwikkeling van een nalatenschap op basis van een dergelijk (ingewikkeld) combitestament, zijn tamelijk hoog. Om een voorbeeld te geven: de Nederlandse notaris moet een berekening maken welke rente door de langstlevende en de kinderen moet worden overeengekomen, teneinde optimaal gebruik te maken van de vrijstellingen die de fiscale wetten bieden. Dit vergt de nodige financiële en cijfermatige expertise waardoor er veelal toch een accountant wordt betrokken om deze rente-berekeningen uit te voeren.

De keuze voor een combi-testament is met name ingegeven door de flexibiliteit ervan. In de praktijk zien wij dat cliënten met de grotere vermogens (netto € 1.000.000,00) deze langstlevende testamentvorm kiezen. Men moet zich ook realiseren dat er ruim voldoende geld aanwezig dient te zijn om dit soort testamenten bij overlijden uit te voeren. Het afwikkelen van de boedel is gewoonweg een dure aangelegenheid, en zeker wanneer er bezittingen in Spanje en Nederland in de nalatenschap vallen.

Keuze voor testamentvorm
Wat wij Nederlandse cliënten willen meegeven is dat het niet uitsluitend gaat om fiscale besparingen bij overlijden welke bereikt zouden kunnen worden middels ingewikkelde, duurdere testamenten.

Degene die een testamentvorm kiest moet ook een ´gevoel´ hebben bij en met het testament. Onze ervaring is dat men snel afhaakt wanneer er te veel ingewikkelde clausules worden opgenomen in het testament en dat daardoor het testament onbegrijpelijk voor de testateur zelf wordt. Het opmaken van een testament blijft in onze ogen derhalve maatwerk, en alle financiële, fiscale, maar juist ook persoonlijk aspecten moeten worden meegenomen, gewogen en besproken in de advisering bij de keuze voor een langstlevende testamentvorm.

Bij een testament, ongeacht welke testamentvorm, na het overlijden moeten allerlei formaliteiten worden vervuld, zoals ondermeer:
- het onderzoek in het Nederlandse en Spaanse Centraal Testamentenregister
- de afgifte van een verklaring van erfrecht
- de beëdigde Spaanse vertaling voorzien van een Apostille van de verklaring van erfrecht
- het opstellen van eventuele benodigde volmachten
- het opvragen bij de banken van de saldi op datum van overlijden van erflater
- het onderzoek in het Spaanse Eigendomsregister
- het voorbereiden, berekenen, opstellen van de successieaangifte in Spanje/Nederland, en
- de uiteindelijke notariële akte.

Tot slot, willen wij meegeven dat het verstandig is om uw testament regelmatig, bijvoorbeeld, eens in de vijf jaar, samen met een erfrechtspecialist/notaris na te lopen, via een quickscan op het testament. Gewijzigde omstandigheden (scheiding, hertrouwen, overlijden), verandering van (fiscale) wetten in Nederland (per 1 januari 2010) en Spanje of nieuwe rechterlijke uitspraken, kunnen een reden zijn om uw testament te vernieuwen.

Voor de ´Spaanse´ situatie, brengen wij in herinnering en willen we nogmaals benadrukken dat wanneer er sprake is van twee naast elkaar bestaande testamenten, destijds opgemaakt in Nederland en (na vestiging) hier in Spanje, dat al een reden te meer is om de (nadelige) gevolgen nog eens goed te overzien en deze testamenten te herroepen door één correct testament naar Nederlands erfrecht voor de afwikkeling van uw nalatenschap, bestaande uit bezittingen (naast onroerend goed ook de bankspaarsaldi) in Spanje en Nederland.

mr. Samuel C.R. Totays FLORES Juridisch Advies