Spaans testament voor Spaanse bezittingen en langstlevende-testament?

Ik kom het helaas vaak tegen. Nederlanders die een testament in Spanje hebben laten opmaken, destijds speciaal voor de Spaanse bezittingen. Ingegeven door hun Nederlandse makelaar of gestor. 'Geadviseerd' door een gewone gestor of een Spaanse notaris, die niet gehinderd zijn door enig gebrek aan de juiste kennis van het ingewikkelde Nederlands erfrecht. Een ‘langstlevende-testament’ is hen verteld, dat regelt dat alles naar de gehuwde partner gaat. De volgende clausule valt dan te lezen in zo’n testament: ‘overeenkomstig de Nederlandse wet benoem ik tot enig en algeheel erfgenaam mijn echtgenoot/echtgenote’

Hoewel goed bedoeld, heeft deze zin helaas totaal niet dezelfde strekking als wat de erfwet in Nederland beoogt. Ik zal dit toelichten. Volgens artikel 4:13 (Nederlands) Burgerlijk Wetboek geldt in NL bij overlijden, de wettelijke verdeling in geval er geen testament is. Bij testament kan van de wettelijke verdeling worden afgeweken, echter wel moet de wettelijke verdeling expliciet toepasselijk worden verklaard in het testament wanneer de testateur dit wel wenst.

Wat betekent de wettelijke verdeling: bij overlijden erven de wettelijke erfgenamen, de langstlevende echtgenoot samen met de kinderen, ieder een gelijk deel van de nalatenschap. In de praktijk betekent dit dat de langstlevende alles (bezittingen en schulden) krijgt toebedeeld, en de kinderen krijgen een niet-opeisbare vordering, ter grootte van hun erfdeel, op langstlevende, echter pas opeisbaar bij overlijden van de langstlevende ouder.

In de situatie van een echtpaar en twee kinderen zijn er drie wettelijke erfgenamen van de overleden ouder, de erflater: de echtgenoot, de zoon en de dochter, en ieder heeft recht op 1/3 deel van de nalatenschap.

Verder op in het testament lees ik dan dat op het testament Nederlands erfrecht van toepassing is. Helemaal perfect … zou men denken. Maar, weliswaar is middels een specifieke clausule het Nederlands erfrecht van toepassing verklaard, echter juist het benoemen van de echtgenoot als enig en algehele erfgenaam is feitelijk en juridisch gezien, het afwijken c.q. het buitenwerking stellen van de wettelijke verdeling.

Die belangrijke wettelijke verdeling is verder ook helemaal niet opgenomen in het testament. Gevolg: de wettelijke verdeling is niet van toepassing op een dergelijk testament, en daarmee vervalt in feite ook de bescherming van de langstlevende echtgenoot.

Mijn conclusie is dat genoemde clausule, juridisch bezien, helemaal niet voldoet aan de huidige Nederlandse erfwet m.b.t. het stelsel van bescherming van de langstlevende echtgenoot tegen de vorderingen van de kinderen-erfgenamen van hun deel van de nalatenschap. Verder lees ik in een dergelijk testament ofwel dat de kinderen pas als erfgenaam in beeld komen als de echtgenoot-erfgenaam, eerder of tegelijk met testateur overlijdt, ofwel in het geheel niet meer genoemd worden. De redenering zou dan zijn dat de kinderen toch niet in Spanje willen wonen, dus (in eerste instantie) moet de echtgenoot al het Spaanse bezit erven. Juridisch gevolg: een stille onterving van de twee kinderen, immers zij zijn wel degelijk wettelijke erfgenamen.

Let wel: zij behouden beide hun recht op legitieme portie op de Spaanse bezittingen zijnde de helft van 1/3 deel welke is 1/6 en dit deel is onmiddellijk opeisbaar bij de langstlevende echtgenoot aangezien de wettelijke verdeling niet van toepassing is op zo’n testament. Als het dan toch de bedoeling was om de kinderen te onterven ontbreken er de concrete ontervingsclausule van de kinderen en hun afstammelingen en daarmee verbandhoudende de zgn. niet-opeisbaarheidsclausule van de legitieme portie tot nadat de langstlevende echtgenoot is overleden.

In geval van bestaan van een eerder in Nederland opgemaakt testament naast dit 'Spaanse' testament, betekent dit een grote tegenstrijdigheid tussen de beide testamenten. Afwikkeling van een nalatenschap zal zeer moeizaam verlopen. Zeer aanbevelingswaardig is om beide testamenten te herroepen door het opmaken van één nieuw testament, volledig in lijn met de Nederlandse erfwet, voor alle bezittingen in en buiten Spanje.